دستورالعمل تسعیر ارز فعالان اقتصادی و محاسبه مالیات واردات و صادرات

سازمان امور مالیاتی کشور با ابلاغ دستورالعمل شماره 200/1405/37، ضوابط جدید نحوه تعیین نرخ ارز، محاسبه بهای تمام‌شده کالاهای وارداتی و پذیرش هزینه‌ها و سود و زیان ناشی از تغییرات نرخ ارز را تشریح کرد.

نحوه تعیین نرخ ارز در واردات بدون انتقال ارز

بر اساس جدیدترین ابلاغیه، برای شفاف‌سازی فرآیند حسابرسی، دستورالعمل تسعیر ارز نحوه تعیین نرخ در واردات بدون انتقال ارز را مشخص کرده است. بر این اساس، در صورتی که واردات بدون انتقال ارز صورت گیرد، تعیین نرخ ارز مورد استفاده در محاسبه بهای تمام‌شده کالای وارداتی برای تعیین درآمد مشمول مالیات، مستند به اسناد و مدارک مثبته خواهد بود.

چنانچه اسناد و مدارک مثبته در دسترس نباشد، نرخ فروش اسکناس صرافی ملی ایران ملاک عمل ماموران مالیاتی قرار می‌گیرد. همچنین در مواردی که پس از واردات بدون انتقال ارز، تامین ارز توسط مراجع ذیربط انجام پذیرد، ضروری است آثار مالیاتی آن در زمان رسیدگی مورد توجه قرار گیرد.

ضوابط تعیین نرخ ارز در تکالیف ارزی و رفع تعهد صادراتی

با توجه به شرایط اقتصادی، بخشی از رویدادهای ارزی مشمول تکالیف مراجع ذیصلاح نظیر بانک مرکزی است. بابت آن بخش که مشمول الزامات مشخص‌شده است، نرخ تعیین‌شده توسط همان مراجع در حسابرسی ملاک خواهد بود. اما در خصوص رفع تعهد ارزی از طریق واردات در مقابل صادرات، اگر هیچ‌گونه اسناد و مدارک مثبته‌ای ارائه نشود، نرخ ارز (خرید/فروش حسب مورد) مرکز مبادله ارز و طلای ایران استفاده می‌شود.

در همین راستا، نرخ تسعیر ارز برای بازه‌های زمانی قبل از راه‌اندازی مرکز مبادله ارز و طلای ایران، کماکان مطابق با بخشنامه شماره 200/97/172 مورخ 1397/12/22 محاسبه خواهد شد.

جدول خلاصه نرخ‌های ملاک عمل در حسابرسی مالیاتی

شرایط پذیرش زیان و عدم شناسایی سود تسعیر ارز

طبق بند (24) ماده (148) قانون مالیات‌های مستقیم، زیان حاصل از تسعیر ارز بر اساس اصول متداول حسابداری و مشروط بر اتخاذ روش یکنواخت طی سال‌های مختلف، به‌عنوان هزینه قابل قبول مالیاتی تلقی می‌شود. مودیان موظفند کلیه آثار مالی آن را بر اساس استانداردهای مربوطه شناسایی کنند.

از سوی دیگر، طبق استعلام سازمان حسابرسی (شماره 1401/15389 مورخ 1401/06/07)، در صورت وجود ابهام قابل توجه در وصول مطالبات یا تسویه بدهی‌های ارزی به دلیل شرایط اقتصادی و تحریم‌ها، شناسایی سود و زیان تسعیر ارز تا زمان رفع ابهام به تعویق می‌افتد. در صورت احراز این شرایط و عدم شناسایی سود توسط مودی، مطالبه مالیات توسط ماموران فاقد موضوعیت است.

جمع‌بندی

دستورالعمل جدید ابلاغی سازمان امور مالیاتی چارچوب مشخصی را برای نرخ‌گذاری واردات بدون انتقال ارز، رفع تعهدات صادراتی و پذیرش هزینه‌ها و معافیت‌های سود تسعیر ارز تعیین کرده است. رعایت الزامات اظهارنامه و استانداردهای حسابداری، شرط اصلی پذیرش هزینه‌ها و معافیت‌ها خواهد بود.