ابزار تشخیص مشمولیت ماده 272 قانون مالیات‌های مستقیم و نحوه ارزیابی آن

ابزار تشخیص مشمولیت ماده 272 قانون مالیات‌های مستقیم جهت بررسی الزام اشخاص به ارائه صورت‌های مالی حسابرسی‌شده طراحی شده است.

قواعد اصلی و مفاد ماده 272 قانون مالیات‌های مستقیم

بر طبق ماده 272 قانون مالیات‌های مستقیم، سازمان امور مالیاتی کشور موظف است تا پایان دی‌ماه هر سال، کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی ملزم به ارائه صورت‌های مالی حسابرسی‌شده را بر پایه نوع یا حجم فعالیت اعلام نماید. صورت‌های مالی مزبور باید توسط سازمان حسابرسی یا موسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی ایران تهیه گردند.

مودیان مشمول مکلف هستند گزارش حسابرسی مالیاتی را همراه با اظهارنامه مالیاتی یا حداکثر ظرف سه ماه پس از مهلت قانونی تسلیم اظهارنامه ارائه نمایند. در صورت تخلف و عدم تسلیم به موقع، جریمه‌ای معادل بیست درصد مالیات متعلق محاسبه شده و درآمد مشمول مالیات از طریق رسیدگی مشخص می‌گردد.

روش تعیین اظهارنامه مبنا بر اساس مقررات مالیاتی

مطابق نامه شماره 258/6681/ص مورخ 1404/04/17، منظور از آخرین اظهارنامه تسلیمی جهت ارزیابی فروش، خدمات یا دارایی، آخرین اظهارنامه تسلیمی پیش از سال مورد رسیدگی است. بنابراین برای مودیانی که ابتدای سال مالی آن‌ها اول فروردین است، اظهارنامه مبنا دو سال قبل خواهد بود.

به عنوان نمونه، برای سال عملکرد 1403، اظهارنامه سال مالی منتهی به 1401/12/29 ملاک سنجش است؛ چرا که در ابتدای سال 1403، مهلت تسلیم اظهارنامه مربوط به عملکرد 1402 هنوز فرانرسیده است.

ضوابط شمول بر اساس نوع و حجم فعالیت

مشمولیت در قانون به دو بخش نوع فعالیت و حجم فعالیت تقسیم می‌شود. در صورتی که شخص طبق نوع فعالیت مشمول گردد، نیازی به بررسی مبالغ درآمد یا دارایی نیست و عبور از نصاب‌ها شرط اصلی نمی‌باشد.

1. مشمولین بر اساس نوع فعالیت

• شرکت‌های موضوع بندهای الف و د قانون استفاده از خدمات تخصصی و حرفه‌ای حسابداران ذی‌صلاح به عنوان حسابدار رسمی.
• شعب و دفاتر نمایندگی شرکت‌های خارجی که در ایران به ثبت رسیده‌اند.
• شرکت‌های سهامی عام و کلیه شرکت‌های تابعه و وابسته به آن‌ها.
• شرکت‌های سرمایه‌گذاری یا هلدینگ و شرکت‌های تابعه و وابسته به آن‌ها.
• موسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و شرکت‌ها، سازمان‌ها و موسسات تابعه و وابسته آن‌ها.

2. نصاب‌های حجم فعالیت در اطلاعیه‌های مختلف

شرط اصلی شمولیت در بند حجم فعالیت، داشتن مقادیری «بیش از» حدنصاب‌های تعیین‌شده است:

• عملکرد 1405 به بعد (اطلاعیه 5 آبان 1404): درآمد ناخالص بیش از 500 میلیارد ریال، دریافتی پیمانکاری بیش از 500 میلیارد ریال، یا جمع دارایی‌ها بیش از 800 میلیارد ریال.
• عملکرد 1403 و 1404 (اطلاعیه 26 دی 1402): درآمد ناخالص بیش از 300 میلیارد ریال، دریافتی پیمانکاری بیش از 300 میلیارد ریال، یا جمع دارایی‌ها بیش از 500 میلیارد ریال.
• عملکرد 1402 (اطلاعیه 14 دی 1401): درآمد ناخالص بیش از 200 میلیارد ریال، دریافتی پیمانکاری بیش از 200 میلیارد ریال، یا جمع دارایی‌ها بیش از 300 میلیارد ریال.
• عملکرد 1400 و 1401 (اطلاعیه 21 دی 1399): درآمد ناخالص بیش از 80 میلیارد ریال، دریافتی پیمانکاری بیش از 80 میلیارد ریال، یا جمع دارایی‌ها بیش از 150 میلیارد ریال.

جمع‌بندی نهایی فرآیند تشخیص

استفاده از ابزار تشخیص مشمولیت ماده 272 قانون مالیات‌های مستقیم نیازمند شناخت نوع فعالیت شخص و ارزیابی مبالغ اظهارنامه دو سال قبل است. رعایت مهلت‌های قانونی تسلیم صورت‌های مالی حسابرسی‌شده مانع از جریمه بیست درصدی و تعیین درآمد از طریق رسیدگی خواهد شد.